Geological Methods in Mineral Exploration and Mining / Roger Marjoribanks

İSTANBUL'UN DERELERİ 

ve 

UNUTULAN YERLERİ

İstanbul Dereleri'nin iki yanındaki 100 mt yapılaşma yasağının 1988'de kaldırılarak imara açılması, 1990 ve 1994'te alınan kararlarla iptal edilir. Ta ki 2013'e kadar. Bu tarihte 100 mt lik yapılaşma yasağı 10 mt ye düşürülür.

İstanbul derelerinde 100 metrelik yapılaşma yasağı, 2013'te AK Parti yönetimindeki Kadir Topbaş dönemi İBB Meclisi tarafından 10 metreye düşürüldü. Dönemin Mimarlar Odası İst. Büyükkent Şubesi Başkanı Prof. Dr. Deniz İncedayı ve Şehir Plancıları Odası Başkanı Tayfun Kahraman (şu anda cezaevinde) bu doğa katliamına karşı hemen tarihi bir iptal davası açtı. Dava 7-8 yıl sürdü sonunda Danıştay kararı iptal etti ama bu 7-8 yılda deyim yerindeyse atı alan Üsküdarı geçti. Ekrem İmamoğlu ve şu anda hepsi cezaevinde olan şehir planlamacı ekibi ile dere yataklarının yapılaşmaya açılmasını durdurarak bu alanları kamusal yeşil alanlara dönüştürme stratejisi başlattı. Bu seldi, İstanbul büyük bir deprem bekliyor. Aklıselim, vatansever ve yurtsever br kadro ile acilen önlemler alınmalı. İnsanların hayatı söz konusu.

Hülya Dinç'in doktora tezi:

https://drive.google.com/file/d/1bte2YdxUNrMGW379ETBA004cYncWqs9t/view

💧İstanbul'un Dereleri ve nerede oldukları... 

Cok azı hâlâ akıyor pek çoğu ise beton altında.

ama Dereler de Fikirler gibi…Hapsedilemiyor.

​1/6 AVRUPA YAKASI — TARİHİ YARIMADA & HALİÇ HAVZASI

* Bayrampaşa (Lycos) Deresi (Edirnekapı - Vatan Cad. altı - Yenikapı / Fatih)

* Kasımpaşa Deresi (Kurtuluş/Şişli - Kasımpaşa / Beyoğlu)

* Kağıthane Deresi (Kemerburgaz - Kağıthane / Haliç)

* Alibey Deresi (Arnavutköy - Sultangazi - Eyüpsultan / Haliç)

* Cendere Deresi (Ayazağa/Sarıyer - Kağıthane)

* Küçükköy Deresi (Gaziosmanpaşa - Eyüpsultan)

* Cebeci Deresi (Sultangazi)

* Bolluca, Boğazköy ve İmrahor Dereleri (Arnavutköy)

​2/6 AVRUPA YAKASI — BOĞAZİÇİ & KARADENİZ HAVZASI

* Ihlamur Deresi (Fulya/Şişli - Beşiktaş Meydan)

* Ortaköy (Mecidiye) Deresi (Beşiktaş)

* Kuruçeşme ve Bebek Dereleri (Beşiktaş)

* Baltalimanı (Çayırbaşı) Deresi (Sarıyer)

* İstinye ve Tarabya Dereleri (Sarıyer)

* Büyükdere ve Çırçır Deresi (Sarıyer)

* Sarıyer (Maden) Deresi (Sarıyer)

* Uskumruköy, Gümüşdere ve Kısırkaya Dereleri (Sarıyer / Karadeniz)

* Istranca, Karamandere ve Karacaköy Dereleri (Çatalca - Terkos / Karadeniz)

​3/6 AVRUPA YAKASI — MARMARA & GÖLLER HAVZASI

* Çırpıcı Deresi (Esenler - Güngören - Zeytinburnu)

* Veliefendi (Çobançeşme) Deresi (Bakırköy)

* Tavukçu Deresi (Esenler - Bağcılar - Bahçelievler - Bakırköy)

* Ayamama Deresi (Başakşehir - Küçükçekmece - Bakırköy)

* Sazlıdere, Nakkaşdere ve Eşkinoz Dereleri (Arnavutköy - Başakşehir - Küçükçekmece Gölü)

* Haramidere (Esenyurt - Beylikdüzü - Avcılar)

* Kavaklı ve Gürpınar (Pekmez) Dereleri (Beylikdüzü)

* Karasu, Ahlat, Çakıl ve İnceğiz Dereleri (Çatalca - Büyükçekmece Gölü)

* Kumburgaz ve Kamiloba Dereleri (Büyükçekmece)

* Boğluca, Tuzla (Karasu), Çanta ve Gümüşyaka Dereleri (Silivri)

​4/6 ANADOLU YAKASI — BOĞAZİÇİ HAVZASI

* Çavuşdere ve Bülbülderesi (Üsküdar Merkez - zemin altı)

* Kuzguncuk Deresi (Üsküdar)

* İstavroz (Beylerbeyi) Deresi (Üsküdar)

* Bekar (Çengelköy) Deresi (Üsküdar)

* Kuleli, Vaniköy ve Kandilli Dereleri (Üsküdar)

* Küçüksu Deresi (Ümraniye - Beykoz / Anadolu Hisarı)

* Göksu Deresi (Beykoz / Anadolu Hisarı)

* Elmalı ve Çavuşbaşı Dereleri (Beykoz iç kesim)

* Kanlıca (Bülbül), Çubuklu ve Paşabahçe Dereleri (Beykoz)

* Yalıköy ve Poyraz Dereleri (Beykoz)

​5/6 ANADOLU YAKASI — MARMARA HAVZASI

* Seyit Ahmet Deresi (Karacaahmet - Haydarpaşa / Kadıköy)

* Dinlenç (Ayrılıkçeşmesi) Deresi (Kadıköy)

* Kurbağalıdere / Kuşdili Deresi (Ümraniye - Ataşehir - Kadıköy)

* Turşucu Deresi (Moda / Kadıköy)

* Çamaşırcı Deresi (Ataşehir - Bostancı / Kadıköy)

* Çınarlı (Küçükyalı), İdealtepe ve Tugay Yolu Dereleri (Maltepe)

* Dragos, Savaklar ve Çavuşoğlu Dereleri (Kartal)

* Kaynarca, Kemerli ve Çamçeşme Dereleri (Pendik)

* Umur (Tuzla) Deresi (Tuzla)

​6/6 ANADOLU YAKASI — KARADENİZ & ÖMERLİ HAVZASI

* Riva (Çayağzı) Deresi (Çekmeköy - Beykoz / Karadeniz)

* Kabakoz ve Anadolufeneri Dereleri (Beykoz / Karadeniz)

* Alemdağ ve Reşadiye Dereleri (Çekmeköy)

* Göçbeyli, Bıçkıdere ve Oruçoğlu Dereleri (Pendik - Şile / Ömerli Havzası)

* Darlık Deresi (Şile)

* Göksu ve Yeşilçay (Sungurlu) Dereleri (Ağva / Şile)

* Pot, Karasu ve Kabakoz Dereleri (Şile)

Sunulan metin; İstanbul’un coğrafi, ekolojik ve kentsel planlama tarihini, dere yataklarının yapılaşmaya açılmasını, bunun yarattığı ekolojik ve afet risklerini (sel ve deprem tehdidi) ve kentin su yollarının haritasını (Avrupa ve Anadolu yakasındaki havzalar) ele alan kapsamlı, politik ve çevre odaklı bir değerlendirme içermektedir.

 Planlama Tarihi ve Hukuki Süreç (1988–2013 ve Sonrası)

Metinde, İstanbul derelerinin iki yanındaki 100 metrelik koruma/yapılaşma yasağı meselesi kronolojik bir perspektifle sunulmuştur:

 Geçmişteki Kararlar: 1988’de kaldırılan yasağın 1990 ve 1994’teki kararlarla iptal edilerek koruma statüsünün bir ölçüde savunulduğu, ancak 2013 yılında AK Parti yönetimindeki Kadir Topbaş dönemi İBB Meclisi tarafından bu yasağın 10 metreye düşürüldüğü belirtilmektedir.

Sivil Toplum ve Hukuki Mücadele: 

Dönemin Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi Başkanı Prof. Dr. Deniz İncedayı ve Şehir Plancıları Odası Başkanı Tayfun Kahraman gibi isimlerin bu karara karşı derhal dava açtığı, Danıştay’ın yıllar süren yargılama sonucunda iptal kararı verdiği; ancak bu süreçte yapılaşmanın büyük ölçüde gerçekleştiği ("atı alan Üsküdar’ı geçti") ifade edilmektedir.

 Güncel Yaklaşım: 

Ekrem İmamoğlu döneminde ise dere yataklarının yapılaşmadan arındırılarak kamusal yeşil alanlara dönüştürülmesi yönünde bir strateji izlendiği vurgulanmaktadır.

Ekolojik Yıkım ve Afet Riski (Sel ve Deprem)

Metnin en kritik uyarı noktalarından biri, doğa ile mücadelenin ve dere yataklarının betonlaştırılmasının getirdiği tehlikelerdir:

Derelerin Üstünün Kapatılması: 

İstanbul'un çok azı hâlâ doğal akışında akan derelerinin büyük bir kısmının beton altında kaldığına dikkat çekilmektedir. 

Bu durum, suyun doğal akış rejimini bozmakta ve aşırı yağışlarda büyük sel felaketlerine zemin hazırlamaktadır.

 Deprem Gerçeği: 

İstanbul’un beklenen büyük deprem riski ile dere yataklarındaki yanlış yapılaşmanın birleşmesi, kenti çok daha büyük bir insani ve ekolojik felaket senaryosuyla baş başa bırakmaktadır. 

Metin, bu nedenle liyakatli, vatansever ve aklıselim bir kadroyla acilen önlem alınması gerektiğinin altını çizmektedir.

İstanbul’un Su Havzaları ve Coğrafi Envanteri:

Metnin ikinci kısmı, İstanbul’un Avrupa ve Anadolu yakasındaki dere havzalarını detaylı bir şekilde listelemektedir:

 Avrupa Yakası: 

Tarihi Yarımada & Haliç Havzası (Bayrampaşa/Lycos, Kasımpaşa, Kağıthane vb.), Boğaziçi & Karadeniz Havzası (Ihlamur, Ortaköy, İstinye, Uskumruköy vb.) ve Marmara & Göller Havzası (Çırpıcı, Ayamama, Haramidere, Sazlıdere vb.) olarak ayrılmıştır.

 Anadolu Yakası:

Boğaziçi Havzası (Çavuşdere, Küçüksu, Göksu vb.), Marmara Havzası (Kurbağalıdere/Kuşdili, Çamaşırcı, Dragos vb.) ve Karadeniz & Ömerli Havzası (Riva, Darlık, Yeşilçay/Ağva vb.) olarak kategorize edilmiştir.

 Bu envanter, İstanbul’un aslında zengin bir su ağızları ve dereler kenti olduğunu, ancak bu derelerin büyük kısmının zamanla kentleşme kurbanı olarak "hafızadan silinmeye" çalışıldığını, metindeki "Dereler de Fikirler gibi… Hapsedilemiyor" metaforuyla çok çarpıcı bir şekilde dile getirmektedir.

Genel Değerlendirme,

Metin; şehircilik ilkelerinin rant odaklı kararlarla nasıl esnetildiğini, bunun toplumsal yaşamı ve güvenliği nasıl tehlikeye attığını hem hukuki hem de coğrafi verilerle gözler önüne seren bir ekolojik uyarı ve hafıza metni niteliğindedir. 

Hülya Dinç’in doktora tezine yapılan atıf ve sunulan detaylı dere listesi, konunun sadece siyasi bir eleştiri değil, aynı zamanda akademik ve bilimsel bir temele dayandırılmak istendiğini göstermektedir.