Çan (Çanakkale) Miyosen Kömürlerinin Petrografik ve
Jeokimyasal Özellikleri
E. C. Sütcü ve diğ.
Uluslararası Katılımlı 78. Türkiye Jeoloji Kurultayı 13-17
Nisan 2026, Ankara, Türkiye
Bu çalışma kapsamında Çan açık ocak işletmesinden ara
kesmelerle birlikte toplam 19 adet numune alınmıştır. Numunelerin XRD, maseral
analizi, kimyasal, majör oksit ve iz element analizleri yapılmıştır. Çan
kömürünün kül içeriği %6,41-32,82, toplam kükürt içeriği %4,28-10,9, alt ısıl
değeri 3755-6327 kcal/kg arasında değişmektedir. Maseral bileşiminin yaklaşık
%80’i hüminit grubundan oluşmaktadır. İnertinit grubunun oranı çoğunlukla %5’in
altında, liptinit grubunun oranı ise ara kesmeler dışında %4-13 arasında
değişmektedir. Numunelerde kaolinit, pirit ve kuvars yaygın olarak gözlenen
minerallerdir. Kömür tabakasının alt seviyelerinde kristobalit ve jarosit, bazı
seviyelerinde ise tridimit, feldispat, simektit, mika/illit, piroksen ve
bassanit mineralleri saptanmıştır. Kömürde en bol bulunan majör oksitler SiO2,
Al2 O3 , TiO2 , Na2 O ve Fe2 O3 ’tir. Diğer majör oksitler genelde %1’in
altındadır. İz elementlerden As, B, Ba, Co, Cr, Cu, Ga, Li, Pb, Sr, Sc, Th, U,
V, Zn, V ve Cl değerleri dünya kahverengi kömür ortalamalarının üzerindedir.
Kömür fasiyes diyagramlarına göre kömürü oluşturan turba, su seviyesinin yüksek olduğu, anoksik göl ortamında otsu ve sazlık türü bitkilerin depolanması ile oluşmuştur. Maseral bileşimi paleobataklık ortamında bakteri aktivitesinin ve jelleşmenin yüksek olduğunu göstermektedir. Kömür tabakası boyunca yeraltı suyu indeksindeki (GWI) değişimler, yeraltı suyu seviyesindeki dalgalanmaları ve zaman içinde kademeli bir düşüşü işaret etmektedir. Redox belirteci elementlerin kullanıldığı diyagramlar da benzer şekilde anoksik koşulları, yüksek kimyasal bozunmayı, nemli ve sıcak iklim koşullarını işaret etmektedir. Ba-Sr ve B-Ga diyagramları bataklık suyunun acı su ve tuzlu su karakterinde olduğunu göstermektedir. Kömürlerdeki yüksek Na2 O, SO3, TiO2, As, B, Li, Cl ve Ba konsantrasyonları ve Ba/Sr oranları turbanın depolanması sırasında volkanizmanın ve hidrotermal akışkanların etkili olduğunu ortaya koymaktadır.
Yorumlar
Yorum Gönder